Saiakera

Étude sur les Cascarots de Ciboure - L'origine, l'exode de leurs ancêtres, l'implantation, l'intégration, du XVIe au XVIIIe siècle

Jacques Sales. Autoédition, 2016. (frantseses)

Ziburuko portuko kaskarotak, oinutsik lasterka, arrain saskiak buruan, Ipar Euskal Herriko iruditegi klasikoetan dira, Floutier, Feillet edo horrelako artistek betirako finkatuak. Gogorki zigortuak izan ziren usaiaz kanpoko bizimolde eta haien mihi-zorrotzak legendak bilaka arazi dituzte.

Jacques Sales-ek haien historia kontatzen digu eta bere teoria aurkezten: kaskarotak immigrazioko populu batetik heldu dira, pixkanaka herri berri batean integratzen eta haren kultura aberasten ikasi duena.

Non aurkitu obra hau?

 

Parcours naturalistes en Pays basque

Cathy Constant-Elissagaray.  Astobelarra – Le Grand chardon, 2016 (frantsesez)

Cathy Constant-Elissagaray-ek Ipar Euskal  Herria zeharkatzen du bertako aberedi eta landaredia ikertzeko. Luza Baigorriko CPIE Pays basque elkarteko norbaiten laguntzarekin ibili eta, beste naturazale batzuekin segitzen ditu orain bere ibilketak.

Duela urteak bere aurkikuntzen kontakizunak bere webgunean zabaltzen dituela. Liburu honetan sei itzuli naturalista berriz azaltzen ditu : Arrangoitzeko Errota Handiko erreserba, Churroumilas-eko putzuarena, Milafrangako bartak, Auñamendi, Okabeko kaskoak, Iratiko pagadia.

Testuak ez dira ibiltzeko gidak. Nahasiz ikuspuntu pertsonala eta zientifikoak, aparteko kaiera naturalista batzuk osatzen dituzte, bere ingurumenaz interesatzen den ororentzat eginak.

Émilie Gangnat – Mediatheque de Bayonne

Non aurkitu obra hau?

 

Histoire de la sorcellerie en Pays basque : les bûchers de l'injustice

Beñat Zintzo-Garmendia, Privat, 2016 (frantsesez)

17. mende hastapenean Euskal herrian iragan sorginen auziek, alde batetik Pierre de Lancre epaileak eta bestaldetik Logroñoko Inkisizioak eramanak, asmakeri anitz sortu dute. Beñat Zintzo-Garmendia adituak, auziko bildumak, garaiko lekukotasunak eta 1612ko kontra-inkesta azterturik, gaia berriz lantzen du, gertakariak zein ziren oroitaraziz.

Auziak iragan dira, laurogei erailketak ere, baina garai hartan, Euskal Herrian, sorginkeri sabatikorik ez zegoen.

Non aurkitu obra hau?

 

Zurrunbidea

François Sureau. Utriusque Vasconiae, 2015(bi bertsio : euskjaraz eta frantsesez)

80ko hamarkada hastapenean, doi-doia 25 urterekin, François Sureau Estatuko Kontseiluan eta errefuxiatuen errekurtso komisioan sartzen da. Francoren heriotzaren ondotik Espainiak demokraziaren bidea hartzen duelarik, euskal errefuxiatu baten babes politikoaren eskaera lantzen du. Frantses eskubidea oinarritzat hartuz, eta Euskal Herriaren testuinguru politiko eta historikoa ezagutu gabe, goi-funtzionario gazteak gizon horri babes politikoa onartzearen kontra mintzatzen da. Baina bere txostenak eraginen duen erabakia eta haren ondorioak buruan erabiliko ditu juristak bere lan ibilbide osoan.

Bere bizi profesionalaren gertakizun labur horretaz, François Sureau-k kontakizun intimo, labur eta bipil bat atera du. 2013an frantsesez Gallimard argitaletxeak argitaratua, Maite Berrogain Ithurbidek euskaratu du.

 Emilie Gangnat – Baionako mediateka

 Non aurkitu obra hau?

 

Du rire au rite - Le discours des mascarades au Pays Basque

Éric Dicharry. L’Harmattan, 2012. (frantsesez)

Du rite au rire

Euskal Herriko probintzia ttipienean, Xiberoan, maskaradaren ohidura aitzina badoa. Erritu antolatu eta planifikatu bat, sorkuntza eta askatasuna aldi bat irekitzen duena.

Éric Dicharry antropologoak bere tesiarendako, hemen argitaratzen duena, inauteri horien ahozko testuak aztertu ditu. Erakusten digu nola ohidurazko adierazpen forma bizki zehatz eta oroimen kolektiboaren begiratzaile horrek hitza askatzen duen, kritika eta aldarrikapena baimenduz, baita ere umorea eta terapeutikoa izan daitekeen irria.

Non aurkitu obra hau?

 

Franco et le Pays basque

Mathieu Elgoyhen. Elkar, 2015. (frantsesez)

1975eko azaroaren 20an, Francisco Franco Espainiako “Generalísimo” eta “Caudillo” zendu da, bukatuz, de facto, 38 urteko diktadura. Trantsizio demokratikoa eta herriaren berreraikitzeak direla eta, Espainiak urte horiek isiltasun pean lurperatu ditu.

40 urte berantago, Baionako Villa Pia lizeoan historia irakasle gaztea den Mathieu Elgoyhenek berriz kontatzen dizkigu urte horiek, Euskal herrian bizi izan diren bezala. 1936ko gerra zibilaren hastapenetarik ETAren sorrerara, Gernikako bonbardaketa bezala mundu osoan ezagunak diren gertaldietarik ipar Euskal herriaz jabetzeko plano sekretuetara, hilobien gainean euskara debekatzen zuten neurri iraingarrietatik hamar milakako iheslarietaraino, Mathieu Elgoyhenek 20. mendeko diktadura beltzenetariko baten lau hamarkada 100 orri baino gutxiagotan biltzen ditu Que sais-je? formatuko liburu biziki pedagogiko batean

Non aurkitu obra hau?

 

Tunelak, Izarak, Mozorroak eta bafleak

Josu Martinez. Elkar, 2014. (euskaraz)

Ttipitan, Josu Martinez zinegileak (Itsasoaren alaba (2009), Sagarren denbora (2010), Barrura begiratzeko leihoak (2012)…) miresten zuen Papillon, bi aldiz ihes egin zuen galerianoaren autobiografia. Hortik presondegiaren ikuspegi erromantzatu bat eta, bereziki, ihesaldi handiaren fantasma bat atxiki du.

Gai horretan errealitateak maiz fikzioa baino urrunago baitoa, eta Euskal herriak ez duenez beste herriez jelos izaterik, Josu Martinez-ek azken 50 urteetako euskal presoen hamar ihesaldien kronika egitea erabaki du. Ezagunak diren gertakariak, edo guttiago, ongi bukatzen direnak, ala gaizki, bakarkako proiektuak ala talde lanak, denak ausardiaz eta irudimenez beteak.

Non aurkitu obra hau ?

 

Abbadia, le monument idéal d'Antoine d'Abbadie

Viviane Delpech. Presse Universitaires de Rennes, 2015

Anton Abadia (1810-1897) ezaguna izan bada bere argitalpen jakintsueri esker, izan dadin euskarari buruz, esploratu zuen Etiopari buruz, ala zaletasun handia sortu zion astronomiari buruz, bere obra nagusietarik bat ezin da paperean aurkitu, harrian baizik : Abbadiako jauregia.

Talde ospetsu eta inplikatu batez inguratua ( Eugène Viollet-le-Duc arkitektoa, Eugène Bülher paisaia antolatzailea, Virginie bere emaztea…) Abadiak eraiki arazi du egoitza miresgarri bat Bigarren Inperioko estilo eklektikoa eta neogotiko ala oriental influentziak nahasiz.

Vivian Delpechek Arteen historiako bere tesia Abadiari buruz egin du, eta ohiz kanpoko ondare hau eta haren sortzaileen historia berezia deskubritzera gomitatzen gaitu.

Ikustekoa ere http://www.archives-abbadia.fr webgunea, hainbat dokumentu (argazki, arkitekto plano, gutuneri eta beste artxibo) ikusteko aukera ematen duena.

Dokumentu hau non aurkitu ?

 

Gure (Zinemaren) Sor Lekua

Josu Martinez ; Euskal Herriko Unibertsitateko Argitalpen Zerbitzua, 2015.

Gure Sor Lekua azalaJosu Martinez-en tesiak ipuin ederra kondatzen digu… Euskaraz egindako lehen filmarena : Gure Sor Lekua, oren bat eta erdiko dokumentala, kolorez, 50 hamarkada hastapenean sortzez Hazpandarra zen André Madré-k egina, frantses armadako jenerala zelarik.

Teodoro Hernandorenak (1898-1994) zuen André Madré inspiratu, 1953an iradoki zuelarik, Pariseko Euskararen egunean, egina izan zedin “euskal filma bat, munduan gaindi sakabanatuak ditugun herrikideentzat”. T. Hernandorenak berak errealizatu zuen, 1933an, lehen euskal dokumentala politikoa, Euzkadi, behin betiko galdua (tropa frankistek Donostian errea 1936an).

Gure Sor Lekua galdutzat emana zen ere, baina Josu Martinez – 1986an Bilbon sortuak, bera ere gidoilari eta filma egile – berriz aurkitu zuen… Parisen.  Jatorrizko soinu banda gabe, baina aurkikuntza ohargarria gelditzen da. Dokumentalaren testua, euskaraz, sortzez Azkaindarra zen Jean Elizalde (1883-1961) euskaltzainak zuen idatzi. Eta Josu Martinezek beste kopia soinuduna bat edo soinu banda soilaren aurkitzea ez du etsi…

Pizkunde gisa horren garrantzia ikusirik, Josu Martinezek tesia bat aurkeztu du Euskal Herriko Unibertsitatean 2014an, filma horri, haren errealizadorea eta euskal(dun) zinemaren jatorriei buruz. Orain argitaratua da, eta denendako eskuragarri.

 André Madré-ren filmaren analisia sakon bat badugu, haren filmaketaren historiaz, haren eraginaz, 50 eta 60 hamarkadetako testuinguru kulturala eta politikoaz, eta orain arte argitaragabeko informazio ugari Euskal Herriari buruzko filma dokumentalei buruz, 1922tik (Eusko ikusgayak dokumentala mutua) 1980 urteak arte.

Gure Sor Lekua filmak helburutzat zuen diasporako kideentzat Euskal Herriko biziaren oroitzapena bizirik mantentzea. Josu Martinez-en tesiak, hirurogei urte berantago, bidea ematen digu etorkizuneko bilakaerendako oinarri egonen den tradiziozko eta baserrialdeko Euskal Herri honetan murgiltzeko.

Nicole Mounier  - Paue eta Aturriko unibertsitate liburutegiak

Dokumentu hau non aurkitu?

 

Bilaketa

Dokumentu bat bilatu

Artikulu bat bilatu