Fokusak

Baküna show : Xiberoko dantzatik abiatuz...

Edu Muruamendiaraz, Kompany Beritza. Aldudarrak Bideo, 2014.

Kompany Beritza dantza taldearekin, xiberotar dantza eskola klasikoetatik ateratutako 15 gazte mundu modernoaren ulertzera saiatzen dira. Mundializazioaren parean, eta unibertsaltasunaren garaian, ohidurak erran-nahi bat atxikitzen ote du? Erantzuten ahal ote du bizi eta kontsumo moduen eboluzioei, bere indar egituratzailea atxikiz?

Galdera horiei erantzutea dantza urratsen bidez ez da erraza, baina Edu Muruamendiaraz koreografoaren laguntzarekin, gazte horiek gogoeta giltza batzuk proposatzen dituzte, baleta baten moduan. Txarteldegiak itxirik jokatu zen ikusgarri bat 2014an, eta geroztik DVD formatuan eskuragarri dena Aldudarrak Bideoren lanari esker.

Non aurkitu obra hau?

 

Franco et le Pays basque

Mathieu Elgoyhen. Elkar, 2015. (frantsesez)

1975eko azaroaren 20an, Francisco Franco Espainiako “Generalísimo” eta “Caudillo” zendu da, bukatuz, de facto, 38 urteko diktadura. Trantsizio demokratikoa eta herriaren berreraikitzeak direla eta, Espainiak urte horiek isiltasun pean lurperatu ditu.

40 urte berantago, Baionako Villa Pia lizeoan historia irakasle gaztea den Mathieu Elgoyhenek berriz kontatzen dizkigu urte horiek, Euskal herrian bizi izan diren bezala. 1936ko gerra zibilaren hastapenetarik ETAren sorrerara, Gernikako bonbardaketa bezala mundu osoan ezagunak diren gertaldietarik ipar Euskal herriaz jabetzeko plano sekretuetara, hilobien gainean euskara debekatzen zuten neurri iraingarrietatik hamar milakako iheslarietaraino, Mathieu Elgoyhenek 20. mendeko diktadura beltzenetariko baten lau hamarkada 100 orri baino gutxiagotan biltzen ditu Que sais-je? formatuko liburu biziki pedagogiko batean

Non aurkitu obra hau?

 

Tunelak, Izarak, Mozorroak eta bafleak

Josu Martinez. Elkar, 2014. (euskaraz)

Ttipitan, Josu Martinez zinegileak (Itsasoaren alaba (2009), Sagarren denbora (2010), Barrura begiratzeko leihoak (2012)…) miresten zuen Papillon, bi aldiz ihes egin zuen galerianoaren autobiografia. Hortik presondegiaren ikuspegi erromantzatu bat eta, bereziki, ihesaldi handiaren fantasma bat atxiki du.

Gai horretan errealitateak maiz fikzioa baino urrunago baitoa, eta Euskal herriak ez duenez beste herriez jelos izaterik, Josu Martinez-ek azken 50 urteetako euskal presoen hamar ihesaldien kronika egitea erabaki du. Ezagunak diren gertakariak, edo guttiago, ongi bukatzen direnak, ala gaizki, bakarkako proiektuak ala talde lanak, denak ausardiaz eta irudimenez beteak.

Non aurkitu obra hau ?

 

Olentzero, Ekiaren sugeldoa berpizten duen ikazkina

Claude Labat. Elkar, 2004. (bi bertsio: euskaraz eta frantsesez)

Egun hauetan Olentzero Bizar Zuriren parekoa agertzen bada Euskal Herriko karriketan, haren bizkar saski, bizar edo etxeetara kebidetik sartzeko gaitasun arraro hori irabazi eta, ez da beti horrelakoa izan. Olentzero desberdina da eta itxura ilun horren gibelean, betidanik lotura berezia atxiki du argiarekin.

Claude Labat, historialari eta mitologian adituak pertsonaia atipiko horri buruz duen interpretazioa eskaintzen digu hemen. Ipuina mitoaren analisia batez osatzen du, baita Eguberriko beste ipuin batzuen ulertzeko giltzez.

Non aurkitu obra hau?

 

Lur eta Amets: Euskal Herriaren historia

Manuel Arregi, Uxue Alberdi, Jesus Mari Olano. Elkarlanean, 2015. (euskaraz)

Euskal Herria nola erakatsi Euskal herriko haurrei? Desafio honi erantzuteko, Elkar argitaletxeak, Katxiporretako pailazo bandak eta Ikastolen Elkarteak proiektu amankomuna baten bultzatzea erabaki dute : Lur eta Amets saila. Euskarri ugaritan deklinatzen den bilduma bat (webgune, bideo, ipuin labur, mahai-joko), denak oinarrizko ezagutza-liburua ongi ulertzeko eginak.

Ezagutza –liburu hori 200 orriko dokumentu dinamiko eta alaiki ilustratu bat da, 8 urtetik goitiko haurrentzat pentsatua, eta denendako baliagarri.

Lur eta Amets proiektuaren webgunea : http://www.luretaametshistorian.eus/

Non aurkitu obra hau?

 

Aritz & Hegoa

Marina Trounday. Arteaz, 2014. (elebiduna)

Aritz mito bat da, legenda bat. Txoriei mintzo den mutikoa da, eguzkia goizetan atera arazten duena, eta galdu direnen arimak zaintzen dituena. Hegoa neska gazte bat da, neska gazte triste bat. Aita mendian desagertu zaio, elurra aritu zuen arrats batez, alaba erantzunik gabe utziz. Hegoak mendiari aurre egitea erabakitzen du, bakarrik, Aritz aurkitzeko eta – nork daki – behar bada zerbait gehiago.

Aritz & Hegoa Marina Trounday, Euskal herri barnekaldeko moda sortzaile gaztearen lehen obra literarioa da, Arteaz argitaletxeak plazaratua. Obraren idazle eta ilustratzaile da, Iban Larrandaburuk lagundurik  euskarazko bertsioa lantzen. Marina Troundayek ipuin polit hau bertsio elebidunean argitaratua du, euskaraz eta frantsesez.

5 urtetik goiti.

Dokumentu hau non aurkitu?

 

Habiak

Maite Gurrutxaga Otamendi, Dejabu panpin laborategia, Txalaparta, 2013. (euskaraz)

2009an, Bosniatik itzultzerakoan, Dejabu konpainiak Gizona ez da txoria antzezlana sortzen du: Simon (txotxongilo batek taula gainean antzeztua), bere lurretarik berriki kanporatutako euskaldun zaharra eta Selma (aktore batek antzeztua), Bosniatik ihes egin duen erizain gaztearen arteko topaketa. Desberdintasuna, ulertezintasuna eta adiskidantza jorratzen dituen lan horrek arrakasta handia bildu du, eta sariztatua izan da, Pragan, Bilbon eta Serbian.

Oihartzun horren galtzera ez uzteko, konpainiak autore eta irudigile den Maite Gurrutxagaren laguntza eskatu du, obrari bizi berri bat eman dezan. Bi urteko elkarlanak Habiak  komikira eraman ditu, testuetan xuhur, marrazkietan aberats eta antzezlanaren izpirituari leiala den liburu honetara.

2014ko Euskadi literatura saria, “obra literarioen ilustrazio” atalean.

14 urtetik goiti.

Dokumentu hau non aurkitu?

 

80 egunean

Jon Garaño eta José Mari Goenagaren filma bat. Cameo, 2010, 105 min

70 urtetan, Axunek Maite aurkitzen duelarik, 50 urtez ikusi ez zuen bere nerabeko lagun mina, bizia ederra da. Ulertzen duelarik Maite emazteek erakartzen dutela, oroitzen delarik gaztetan hurbiletik pasatutako mugez, ohartzen delarik atxikimendua beti hor dagoela, gauzak korapilatsuagoak bilakatzen dira. Amultsutasuna, desira, adiskidantza eta puritanismoa… sentimendu bitxiek beren adinek babesten zituztela uste zuten dama horien bizia inarrosiko dute.

Jon Garaño eta José Mari Goenagaren lehen luzemetraia, osoki euskaraz egina, ez du arrakasta bikaina izan zine-geletan, baina garaipen ederrak festibaletan (Epai-mahaieko sari berezia ANnonay-n 2011an,  Emazte-interpretazio hoberena eta publikoaren saria 2011ko Cinespañan…)

Dokumentu hau non mailegatu ?

 

Su zelaiak

Mikel Peruarena. Susa, 2014

Ipar Euskal Herrian, 6 000 pertsona pasa zendu dira lehen mundu gerra garaian. Eta anitzez gehiagok sarraski horren ondorioak bizi behar izan dituzte.

Artxibo bilaketa batean oinarritua, historia eleberri  ilun, gogor eta poetiko hori fikzio bat da, irakurlea garai goibel horietan murgiltzen duena, batailen erdian diren soldadu (Baionako 49. Infanteria Erregimena)  eta urrunago izanki ere gutxiago pairatu ez dutenen begiradak gurutzatuz.

Eleberri honek 2014eko 111 akademia saria eskuratu du.

Euskadi 2015 literatura saria eskaini diote ere, baina autoreak – printzipiozko arrazoi batengatik – uko egin dio.

Dokumentu hau non aurkitu ?

 

Argiaren alaba

Yolanda Arrieta. [autoedizioa], 2014

Mirari 17 urteko neska gaztea da, Estatu Batuetan hazia, aita amerikar eta ama Euskal Herritarra dituenak. 2013ko udan, Euskal Herria deskubritzera etorriko da, bere erroak eta Markina-Xemeineko herria. Eskuizkribu zahar baten bidez, 214 urte bera baino lehen karrika beretan ibili den beste neska baten ezagutza eginen du : Bizenta Mogel Elgezabal, bere osabak Leibnizen ideiak Euskal Herrian zabaldu zituen oinordekoa.

Inkesta sakona baten bidez (fikzioak pixka bat lagundua), Mirari murgilduko da Argiaren alaba deitzen duen neska horren bizitzan, obra, filosofia eta – bereziki – bizitza erakaspenetan.

14 urtetik goiti.

Obra parte batez Hendaiako Abadiako eremuan idatzia izan da, Nekatoenea artista egonaldien bidez.

Euskarazko haur eta gazte literatura Euskadi saria eskuratu du 2015an.

Dokumentu hau non aurkitu?

 

Abbadia, le monument idéal d'Antoine d'Abbadie

Viviane Delpech. Presse Universitaires de Rennes, 2015

Anton Abadia (1810-1897) ezaguna izan bada bere argitalpen jakintsueri esker, izan dadin euskarari buruz, esploratu zuen Etiopari buruz, ala zaletasun handia sortu zion astronomiari buruz, bere obra nagusietarik bat ezin da paperean aurkitu, harrian baizik : Abbadiako jauregia.

Talde ospetsu eta inplikatu batez inguratua ( Eugène Viollet-le-Duc arkitektoa, Eugène Bülher paisaia antolatzailea, Virginie bere emaztea…) Abadiak eraiki arazi du egoitza miresgarri bat Bigarren Inperioko estilo eklektikoa eta neogotiko ala oriental influentziak nahasiz.

Vivian Delpechek Arteen historiako bere tesia Abadiari buruz egin du, eta ohiz kanpoko ondare hau eta haren sortzaileen historia berezia deskubritzera gomitatzen gaitu.

Ikustekoa ere http://www.archives-abbadia.fr webgunea, hainbat dokumentu (argazki, arkitekto plano, gutuneri eta beste artxibo) ikusteko aukera ematen duena.

Dokumentu hau non aurkitu ?

 

Zaindari ikusezina

Dolores Redondo. Erein argitaletxea, 2013

Dolores Redondoren bigarren eleberria bada, nazioarteko arrakasta bildu duen lehena da. Zaindari ikusezina  "Baztango trilogia"ren lehen partea da, sortzez Donostiarra den autoreak Amaia Salazar inspektorearen inkestei dedikatzen duen sailekoa.

Emazte gazteen erailketa batzuen ondorioz, heroia bere sorterrira itzultzen da ikerketen giderrak hartzeko. Famili ondare pisu baten mamuak aurkituko ditu eta baliabide eta polizia-teknika modernoak erabiltzen saiatuko da erailketen susmagarri nagusia harrapatzeko : existitzen ahal ez den gizaki bat, ipuinetako Basajaun ezaguna.

Prozedura eta familia intrigen artean, zientziaren modernitate eta aspaldiko sinesmenen artean, Dolores Redondok polizia eleberri moderno eta eraginkor bat sortu du, naturaz gaindiko gustu batekin eta ongi ezagutzen duen Baztan herrian errotua.

Euskaraz: Erein argitaletxeak argitaratua 2013an, Josu Zabaletak itzulia.

Frantsesez: Stock argitaletxeak argitaratua 2013an, Le gardien invisible izenburuarekin, Marianne Milonek itzulia. Gallimard argitaletxeak berriz argitaratua 2015an

 

Dokumentu hau non aurkitu?

 

Bilaketa

Dokumentu bat bilatu

Artikulu bat bilatu