Fokusak

Habiak

Maite Gurrutxaga Otamendi, Dejabu panpin laborategia, Txalaparta, 2013. (euskaraz)

2009an, Bosniatik itzultzerakoan, Dejabu konpainiak Gizona ez da txoria antzezlana sortzen du: Simon (txotxongilo batek taula gainean antzeztua), bere lurretarik berriki kanporatutako euskaldun zaharra eta Selma (aktore batek antzeztua), Bosniatik ihes egin duen erizain gaztearen arteko topaketa. Desberdintasuna, ulertezintasuna eta adiskidantza jorratzen dituen lan horrek arrakasta handia bildu du, eta sariztatua izan da, Pragan, Bilbon eta Serbian.

Oihartzun horren galtzera ez uzteko, konpainiak autore eta irudigile den Maite Gurrutxagaren laguntza eskatu du, obrari bizi berri bat eman dezan. Bi urteko elkarlanak Habiak  komikira eraman ditu, testuetan xuhur, marrazkietan aberats eta antzezlanaren izpirituari leiala den liburu honetara.

2014ko Euskadi literatura saria, “obra literarioen ilustrazio” atalean.

14 urtetik goiti.

Dokumentu hau non aurkitu?

 

80 egunean

Jon Garaño eta José Mari Goenagaren filma bat. Cameo, 2010, 105 min

70 urtetan, Axunek Maite aurkitzen duelarik, 50 urtez ikusi ez zuen bere nerabeko lagun mina, bizia ederra da. Ulertzen duelarik Maite emazteek erakartzen dutela, oroitzen delarik gaztetan hurbiletik pasatutako mugez, ohartzen delarik atxikimendua beti hor dagoela, gauzak korapilatsuagoak bilakatzen dira. Amultsutasuna, desira, adiskidantza eta puritanismoa… sentimendu bitxiek beren adinek babesten zituztela uste zuten dama horien bizia inarrosiko dute.

Jon Garaño eta José Mari Goenagaren lehen luzemetraia, osoki euskaraz egina, ez du arrakasta bikaina izan zine-geletan, baina garaipen ederrak festibaletan (Epai-mahaieko sari berezia ANnonay-n 2011an,  Emazte-interpretazio hoberena eta publikoaren saria 2011ko Cinespañan…)

Dokumentu hau non mailegatu ?

 

Su zelaiak

Mikel Peruarena. Susa, 2014

Ipar Euskal Herrian, 6 000 pertsona pasa zendu dira lehen mundu gerra garaian. Eta anitzez gehiagok sarraski horren ondorioak bizi behar izan dituzte.

Artxibo bilaketa batean oinarritua, historia eleberri  ilun, gogor eta poetiko hori fikzio bat da, irakurlea garai goibel horietan murgiltzen duena, batailen erdian diren soldadu (Baionako 49. Infanteria Erregimena)  eta urrunago izanki ere gutxiago pairatu ez dutenen begiradak gurutzatuz.

Eleberri honek 2014eko 111 akademia saria eskuratu du.

Euskadi 2015 literatura saria eskaini diote ere, baina autoreak – printzipiozko arrazoi batengatik – uko egin dio.

Dokumentu hau non aurkitu ?

 

Argiaren alaba

Yolanda Arrieta. [autoedizioa], 2014

Mirari 17 urteko neska gaztea da, Estatu Batuetan hazia, aita amerikar eta ama Euskal Herritarra dituenak. 2013ko udan, Euskal Herria deskubritzera etorriko da, bere erroak eta Markina-Xemeineko herria. Eskuizkribu zahar baten bidez, 214 urte bera baino lehen karrika beretan ibili den beste neska baten ezagutza eginen du : Bizenta Mogel Elgezabal, bere osabak Leibnizen ideiak Euskal Herrian zabaldu zituen oinordekoa.

Inkesta sakona baten bidez (fikzioak pixka bat lagundua), Mirari murgilduko da Argiaren alaba deitzen duen neska horren bizitzan, obra, filosofia eta – bereziki – bizitza erakaspenetan.

14 urtetik goiti.

Obra parte batez Hendaiako Abadiako eremuan idatzia izan da, Nekatoenea artista egonaldien bidez.

Euskarazko haur eta gazte literatura Euskadi saria eskuratu du 2015an.

Dokumentu hau non aurkitu?

 

Abbadia, le monument idéal d'Antoine d'Abbadie

Viviane Delpech. Presse Universitaires de Rennes, 2015

Anton Abadia (1810-1897) ezaguna izan bada bere argitalpen jakintsueri esker, izan dadin euskarari buruz, esploratu zuen Etiopari buruz, ala zaletasun handia sortu zion astronomiari buruz, bere obra nagusietarik bat ezin da paperean aurkitu, harrian baizik : Abbadiako jauregia.

Talde ospetsu eta inplikatu batez inguratua ( Eugène Viollet-le-Duc arkitektoa, Eugène Bülher paisaia antolatzailea, Virginie bere emaztea…) Abadiak eraiki arazi du egoitza miresgarri bat Bigarren Inperioko estilo eklektikoa eta neogotiko ala oriental influentziak nahasiz.

Vivian Delpechek Arteen historiako bere tesia Abadiari buruz egin du, eta ohiz kanpoko ondare hau eta haren sortzaileen historia berezia deskubritzera gomitatzen gaitu.

Ikustekoa ere http://www.archives-abbadia.fr webgunea, hainbat dokumentu (argazki, arkitekto plano, gutuneri eta beste artxibo) ikusteko aukera ematen duena.

Dokumentu hau non aurkitu ?

 

Zaindari ikusezina

Dolores Redondo. Erein argitaletxea, 2013

Dolores Redondoren bigarren eleberria bada, nazioarteko arrakasta bildu duen lehena da. Zaindari ikusezina  "Baztango trilogia"ren lehen partea da, sortzez Donostiarra den autoreak Amaia Salazar inspektorearen inkestei dedikatzen duen sailekoa.

Emazte gazteen erailketa batzuen ondorioz, heroia bere sorterrira itzultzen da ikerketen giderrak hartzeko. Famili ondare pisu baten mamuak aurkituko ditu eta baliabide eta polizia-teknika modernoak erabiltzen saiatuko da erailketen susmagarri nagusia harrapatzeko : existitzen ahal ez den gizaki bat, ipuinetako Basajaun ezaguna.

Prozedura eta familia intrigen artean, zientziaren modernitate eta aspaldiko sinesmenen artean, Dolores Redondok polizia eleberri moderno eta eraginkor bat sortu du, naturaz gaindiko gustu batekin eta ongi ezagutzen duen Baztan herrian errotua.

Euskaraz: Erein argitaletxeak argitaratua 2013an, Josu Zabaletak itzulia.

Frantsesez: Stock argitaletxeak argitaratua 2013an, Le gardien invisible izenburuarekin, Marianne Milonek itzulia. Gallimard argitaletxeak berriz argitaratua 2015an

 

Dokumentu hau non aurkitu?

 

Aita oker dago

Juan Luis Zabala, Begoña Durruty. Erein, 2014
« Askotariko ipuinak biltzen ditu liburu honek. Zortzi dira guztira. Umeak helduen okerreko uste eta jokabideen lekuko dira kontakizun ia guztietan. Kasu askotan, sarrerako ipuinean bezala, aita da oker dagoena. » (Erein)

Juan Luis Zabalaren lan berri humorez eta ironiaz betea dago, Begoña Durrutyren marrazkiek azpimarratzen duten bezala. 8 urtetik goitiko haurrentzat egokia. Amentzat ere, eta aitentzat ez badira sobera gaitzikorrak.

Dokumentu hau non aurkitu ?

 

Black is beltza

Fermin Muguruza, Harkaitz Cano, Jorge Alderete; Talka records, 2014

1965eko argazki batetatik inspiraturik, Fermin Muguruza, Harkaitz Cano eta Jorge Alderetek eleberri grafiko bat sortu dute, ekintza eta espioitza nahasiz, eta non ipar Euskal Herriko kazetari batek Estatu Batuetako arraza bereizkeriaren errealitatea deskubrituko duen.

Ipuina : 1965eko urria, San Ferminetako ikurrak diren Iruñeako ziganteek New Yorkeko Bostgarren Etorbidean desfilatuko dute. Haatik, arraza bereizkeria legediagatik, amerikar autoritateek zigante beltza bikoteari ibilaldian parte hartzea debekatzen diote. Manex Unanue, eramaileetariko bat, nahigabetua eta haserre bere lagunek halere desfilatzea erabaki baitute, taldetik ateratzea eta etxera ez itzultzea erabakitzen du. Harlem-en plantatzen da eta gizarte amerikarra markatuko duten 60 hamarkada erdiko gertakarien lekuko bilakatzen da.

Talka Records-ek euskaraz argitaratua 2014 urte bukaeran, Bang Editions argitaletxeak frantsesez 2015an.

 

Dokumentu hau non aurkitu?

 

Gure (Zinemaren) Sor Lekua

Josu Martinez ; Euskal Herriko Unibertsitateko Argitalpen Zerbitzua, 2015.

Gure Sor Lekua azalaJosu Martinez-en tesiak ipuin ederra kondatzen digu… Euskaraz egindako lehen filmarena : Gure Sor Lekua, oren bat eta erdiko dokumentala, kolorez, 50 hamarkada hastapenean sortzez Hazpandarra zen André Madré-k egina, frantses armadako jenerala zelarik.

Teodoro Hernandorenak (1898-1994) zuen André Madré inspiratu, 1953an iradoki zuelarik, Pariseko Euskararen egunean, egina izan zedin “euskal filma bat, munduan gaindi sakabanatuak ditugun herrikideentzat”. T. Hernandorenak berak errealizatu zuen, 1933an, lehen euskal dokumentala politikoa, Euzkadi, behin betiko galdua (tropa frankistek Donostian errea 1936an).

Gure Sor Lekua galdutzat emana zen ere, baina Josu Martinez – 1986an Bilbon sortuak, bera ere gidoilari eta filma egile – berriz aurkitu zuen… Parisen.  Jatorrizko soinu banda gabe, baina aurkikuntza ohargarria gelditzen da. Dokumentalaren testua, euskaraz, sortzez Azkaindarra zen Jean Elizalde (1883-1961) euskaltzainak zuen idatzi. Eta Josu Martinezek beste kopia soinuduna bat edo soinu banda soilaren aurkitzea ez du etsi…

Pizkunde gisa horren garrantzia ikusirik, Josu Martinezek tesia bat aurkeztu du Euskal Herriko Unibertsitatean 2014an, filma horri, haren errealizadorea eta euskal(dun) zinemaren jatorriei buruz. Orain argitaratua da, eta denendako eskuragarri.

 André Madré-ren filmaren analisia sakon bat badugu, haren filmaketaren historiaz, haren eraginaz, 50 eta 60 hamarkadetako testuinguru kulturala eta politikoaz, eta orain arte argitaragabeko informazio ugari Euskal Herriari buruzko filma dokumentalei buruz, 1922tik (Eusko ikusgayak dokumentala mutua) 1980 urteak arte.

Gure Sor Lekua filmak helburutzat zuen diasporako kideentzat Euskal Herriko biziaren oroitzapena bizirik mantentzea. Josu Martinez-en tesiak, hirurogei urte berantago, bidea ematen digu etorkizuneko bilakaerendako oinarri egonen den tradiziozko eta baserrialdeko Euskal Herri honetan murgiltzeko.

Nicole Mounier  - Paue eta Aturriko unibertsitate liburutegiak

Dokumentu hau non aurkitu?

 

Biribilgune

Katixa Dolhare-Caldumbide ; Elkar - Iparluma, 2014.


Biribilgune liburuak narratzailearen barne-bilaketan gaindi eramaten gaitu, hau, errotik euskalduna sentitzen baita eta aldi berean, beti bazterrean.

Senegal eta Parisko hiri inguruetara ere eramaten gaitu Katixa Dolhare-Çaldumbidek, Tuba hiri fundamentalistaren eta Meauxeko hiri, politika eta gizarte hondamenaren irudi iluna marraztuz, haurrendako kondairetan bezalako bukaerarekin kontrastatzen duena.

Pertsonaiak maitagarriak dira eta estiloa gardena. Hona eskuetarik lerratzen ez den eleberria...

 

Elise Dilet-Bancon - IKAS

Dokumentu hau non mailegatu ?

 

Bilaketa

Dokumentu bat bilatu

Artikulu bat bilatu