Eguzkiaren zikloaren arabera, abenduaren 21 edo 22ko solstizioak negu astronomikoaren bukaera iragartzen du. Gau hori urteko luzeena bada, biharamunean egunak luzatzen hasten dira, argia berriz ikustearen seinale. Urtarriletik goiti, egun berrien itzulera ospatzeko zenbait hitzordu saihestezin daude Euskal Herrian, Europako gune askotan bezala funtsean. Eta nola ez hauek lot gastronomia kontuekin.

1931 eta 1937 urteen artean, Eskualduna kazetak sukaldaritzari buruzko zutabe bat agerrarazten zuen noizean behin: Mayi sukalderen Chokoa. Eguneroko errezetak proposatzen zituen Mayi sukaldariak, ohikoak eta etxekoak, osagaien neurriak nonbait han zehaztuz. Inaute denborako errezeta zenbait idatzi zituen eta hautaketa bat apailatu dugu.

Epifaniako errege bixkotxa

Eguberritik bi astetara, urtarrilaren 6an hain zuzen ere, Epifania da. Egunen luzatzea nabarmenki  agertzen da orduan. Eliz ospakizun bat izan baino lehen, antzinako Europako zibilizazioentzat egun garrantzitsua zen jadanik. Etimologiari dagokionez,  greziarrez epiphanês hitzak « dirdiratsu » erran nahi du. Argiaren berpizkundearen ospakizunak egiten ziren Antzinako Grezian beraz, bai eta ere Erroman Saturnoren bestetan. Jendarte giristinoarentzat Jesus haurraren aurkezpen? publikoaren ospakizuna da, hots Agerkundea.
Egun horretan, erregeen bixkotxa jan ohi da. Brioxa opila ala arbendol orez betetako bixkotxa, patizeria borobil eta hori horrek eguzkia irudikatzen duela erraten da.

  • Mayi sukalderen Chokoa. Eskualduna, 1931.01.02

    Franchiprana

    Nahas elgarrekin hiru arroltze oso eta hiru culler irin; eman gainera, pinta erdi bat esne bero bethi nahasiz, bi edo hiru culler sucre, eta suaren gainean egosaraz crema hori loditu arte. Koñaka ihitz batez edo banila izpi batez eman gostu ona. Krema hori phastitzen egiteko balia daiteke.

  • Mayi sukalderen Chokoa. Eskualduna, 02.01.1931

    La Frangipane

    Mélanger trois œufs et trois cuillères de farine ; verser dessus un demi-litre de lait chaud tout en mélangeant, deux ou trois cuillères de sucre et faire cuire la crème sur le feu jusqu’à ce qu’elle épaississe. Aromatiser avec une larme de cognac ou un peu de vanille. Cette crème peut s’utiliser pour faire des gâteaux.

Ikus 1931.01.02ko alea

Kandelarioz matahamiak

Otsailaren 2an, Eguberritik  landa 40 egunetara, Kandelario edo Gandelairu da. Ospakizun paganoa lehenik, Ama Birjinaren Garbikuntzaren eguna da kristauentzat V. mendeaz geroztik. Profanoentzat haatik, « matahamien eguna » da. Baliteke ohitura hau Aitzinako Erromako Lupercalia deitutako ospakizunetik etortzea. Izadiaren berpiztea ospatzen zen orduan eta uzta oparoen ukateko, gari irinezko opiltxo eskaintza egiten zen jainko(s)ei.

  • Mayi sukalderen Chokoa. Eskualduna, 1936.01.31

    Eta krepak?

    Nahas bi arroltze oso kuller bat oligorekin gatz izpi bat emanik; eman sei kulleren heina irin, phastak lodi aire izan behar du, esnea eman beraz arabera.
    Utz phausatzera bi hiru oren. Zarthainan eginaraz mehe eta pollitik. Sukre erhautsa eman gainetik; bero direno zerbitza.

  • Mayi sukalderen Chokoa. Eskualduna, 31.01.1936

    Et les crêpes?

    Mélanger deux œufs entiers avec une cuillère d’huile et une pincée de sel ; ajouter l’équivalent de six cuillères de farine, la pâte doit être assez épaisse, ajouter du lait en conséquence.
    Laisser reposer deux trois heures. Dans une poêle, les faire fines et jolies. Saupoudrer de sucre ; servir tant que c’est chaud.  

Ikus 1936.01.31ko alea

Inauteriak eta kruxpetak

Egutegi giristinoaren arabera, inauteri garaia Epifaniarekin hasten da eta Astearte inautearekin bukatzen. Azken horren data aldakorra da: otsailaren 3a eta martxoaren 9a artean izan daiteke, hots 40 egun Pazko baino lehenago. Biharamunean Hauste eguna da, Garizuma deitzen den berrogei eguneko baruraldiaren hastapena adierazten duena. Mehe egin baino lehen beraz, Astearte Inautez jaki gizenak jaten dira: jendea kauserez edo kruxpetez asebetetzen da. 

  • Mayi sukalderen Chokoa. Eskualduna, 1933.02.24

    Kruchpetak

    Nun nahi egiten dira kruchpetak, bainan ez ahatik bardin onak. Gai berekin eginez hamar aldiz hobeak izaiten ahal dira. Nik segurik bakan jan ditut kruchpeta zinez ongi eginak. Kozinaria, kasu huni.
    Lehenik erosazu hirin fin fina, eta hirin horren gainera ezar ur chorta bat. Busti hirin guzia, pikorkatzerat utzi gabe eta ahurrean ongi tinkatuz orha ahal bezan ontsa.
    Bota gainerat arroltze bate do biga, kullira ttipi bat erroma edo aguardienta eta gatz pochi bat. Nahas oro ongi eta utzi hiru oren pausatzen.
    Gero urin puska bat ezar zartainean – Sarako aldean padera erraiten dute – zartainaren zola guzia nasaiki estaltzeko gisan, urina hurtzen delarik.
    Urina berotu denean, harzazu kullira bat orhe eta ezar zartainean.
    Kruchpetak mehea nahi du izan ez sobera pizu izaitekotz. Hortakotz aski da zartaina giderretik hartzea eta higitzea esker eta eskuin orhe hura bazter guzietara zabaltzeko. Utzi alde bat ongi freitzera bertze aldera itzuli baino lehen.
    Mahainerat ekhartzean, kruchpetak behar dira izan bero beroak eta gostu onarentzat behar da ezarri zukre erhauts birbira bat plataren gainean.
    Zer gauza onak ihauterietako!

  • Mayi sukalderen Chokoa. Eskualduna, 24.02.1933

    Les merveilles

    On fait des merveilles un peu partout, mais elles ne sont pas toutes également bonnes. Avec les mêmes ingrédients, on peut en faire de bien meilleures. J’ai rarement mangé des merveilles vraiment bien préparées. Cuisinier-Cuisinière, attention à ce qui suit.
    Acheter d’abord de la farine bien fine et y  verser une goutte d’eau. Mouiller toute la farine, sans faire de grumeau et bien travailler la pâte en la pressant dans la paume de la main.
    Incorporer un œuf ou deux, une cuillère à café de rhum ou d’eau de vie et une pincée de sel. Bien  mélanger et laisser reposer pendant trois heures.
    Mettre ensuite un morceau de graisse au fond de la poêle – du côté de Sare ils disent padera – de sorte qu’en fondant la graisse recouvre abondamment le fond de la poêle.
    Lorsque la graisse est chaude, prendre une cuillerée de pâte et la déposer dans la poêle.
    La merveille doit être fine pour qu’elle ne soit pas trop lourde. Pour cela il suffit de prendre la poêle par le manche et de la remuer de gauche à droite afin que la pâte s’étire. Bien faire frire un côté avant de retourner.
    Au moment de les servir à table, les merveilles doivent être bien chaudes et pour leur donner bon goût il faut saupoudrer le plat de sucre.
    Quel délice pour Carnaval !  

Ikus 1933.24.02ko alea

 

Bilaketa

Dokumentu bat bilatu

Artikulu bat bilatu

Gure hautaketa