Archives de la parole edo Mintzoaren artxiboak

1911n, Ferdinand Brunot (1860-1938)  hizkuntzalari eta filologo frantsesak Mintzoaren artxiboen saila estreinatu zuen Sorbonako unibertsitatean. Soinu-artxiboen horien sortzea erabakigarria izan zen hizkuntzen eta ahozkotasunaren historian. Izan ere, lehen aldiz Frantzian, hizkuntzalariak lurralde nazionalean mintzatzen ziren hizkuntzen aberastasunaz eta hauen aztertzeko eta kontserbatzeko aztarna « bizi » baten beharraz ohartu ziren.

Hala, Émile Pathé (1860-1937) Pathé Makina Hiztunen Elkarteko adar fonografikoaren arduradunaren laguntzarekin, Ferdinand Brunot-ek frantses hiztun ezagun edo anonimo askoren ahotsen grabatzeari ekin zion, eta Frantziako egiazko atlas linguistiko fonografikoa osatu zuen.

Jatorrizko grabazio horiek artatsuki gordeak dira Frantziako Liburutegi Nagusiko ikus-entzunezko eremuan, eta, numerizazio-kanpainei esker, gaur egun iraganetik zuzenean iritsitako lekukotasunak entzun daitezke.

Mintzoaren artxiboa osatzen duten 1.300 soinu-grabazioen artean, batek bereziki gure arreta atxiki du: Jean Larrasquet-Priora apezak eginiko prediku bat eta bi kantu zubereraz.

Ferdinand Brunot adar akustiko batekin, Pathé teknikari batek lagundurik. Iturria: Cairn.info

Hizlaria: Jean Larrasquet Prioria (1885-1953)

  • Le 15 mars 1927 Mr l’Abbé Larrasquet-Prioria (Jean) a enregistré 1. Un sermon en basque souletin 2. Deux chants populaires basques.

  • 1927ko martxoaren 15an Larrasquet-Prioria (Jean) Abade apezakgrabatu ditu 1. Prediku bat euskara zubereraz 2. Bi euskal kantu herrikoi.

Grabatutako ahotsa Jean Larrasquet-Prioria apezarena da beraz. Euskal idazlea zen, Zuberoan sortua (Eskiula, 1885). Euskal fonetika eta zuberera aztertu zituen; ikerketa lanak Eusko Ikaskuntzen Nazioarteko Aldizkaria (RIEV) garrantzitsuan plazaratu zituen 1927 eta 1939 urteen artean. 1928an euskaltzain urgazle izendatua izan zen.

Hamar urtez Parisen egon zen eta bertan, hiru liburu argitaratu, beti ere euskal linguistikari buruz:

Tesia bat ere idatzi zuen 1928an, Recherches expérimentales sur l'état actuel et l'évolution des vélaires dans le basque souletin titulukoa. Ikus zati batzu Gallican.

1946an, Etxahun(1) koblakariaren biografia prestatu zuen Pierre Lhanderekin: Le poète Pierre Topet dit Etchaun et ses œuvres [Pierre Topet Etxahun poeta eta bere obrak], Euskaltzaleen biltzarrak plazaratu zuena. Barkoxeko koblakariari buruzko erreferentzia-lanetako bat gelditzen da.

Grabaketari juntatuak diren dokumentuetan ezaugarri fitxa hau aurkitzen da:

  • Enregistré

    Nom Larrasquet-Prioria
    Prénom Jean
    Sexe masculin
    Âge 42
    Profession Prêtre professeur
    Lieu de naissance Esquiule (Harbuztanin ?)
    Domicile 57 rue de Lille, Paris 7e
    A habité Bayonne, Paris (diz ans)
    Voyage à Haïti, France
    Service militaire quatre ans
    Domicile des parents Barcus-Prioria
    Patrie du père France. Barcus
    - de la mère Hameau de Géronce

    Enregistrement

    Date 15 mars 1927
    Lieu Archives de la Parole
    Nature du sujet Sermon et chants
    Langue basque
    Dialecte souletin

    Appareil Pathé
    Diaphragme 8
    Pavillon n°1
    Ingénieur Pernot

    Observations : Le sujet est professeur. Il trouve que, sous l’influence de son professeur, l’articulation de ses consonnes est devenue plus forte.

  • Grabatua

    Deitura Larrasquet-Prioria
    Izena Jean
    Sexua maskulinoa
    Adina 42
    Lanbidea Apeza irakaslea
    Sorlekua Eskiula (Harbuztanin ?)
    Helbidea Lille-ko karrika 57, Paris 7.
    Bizileku ohia(k) Baiona, Paris (10 urte)
    Bidaiak Haiti, Italia
    Zerbitzu militarra lau urte
    Burasoen bizilekua Barkoxe-Prioria
    Aitaren sorterria Barkoxe
    Amaren - Jeruntze alderria

    Grabaketa

    Eguna 1927ko martxoaren 27a
    Tokia Mintzoaren artxiboak
    Gaia Prediku eta kantuak
    Hizkuntza euskara
    Euskalkia zuberera

    Tresna Pathé
    Diafragma 8
    Pabiloia 1.
    Ingeniaria Pernot

    Oharrak: Gizona irakaslea da. Bere irakaslearen eraginez kontsonanteen artikulazioa indartsuago bihurtu zela aurkitu zuen.

A aldea

Diskoaren lehen aldean erlisionezko prediku bat entzun dezakegu. Larrasquet apezak Lazare Betaniakoaren berpiztearen sermoia goraki erraten du zubereraz. Pentsa dezakegu elizgizonak  gustukoen zuen testu zati bat hautatu zuela hemen. Entzutean, duda izpirik gabe eta sineste sendo batez mintzo dela sendi da.

Irudi gainean klikatu entzuteko

B aldea

Beste aldean, Larrasquet-ek bi herriko kantu abesten ditu. Harridurarik gabe luzaz ikertu zuen Etxahun olerkariaren 2 bertsu kantatzen ditu lehenik, hain zuzen ere Etxahun eta Otxalde [Le barde Etchahun et le barde Otchaldé] bertsu famatuko lehen bi koblak. Ondotik, egile ezezagunaren Ürzo churia kantu zuberotarra abesten du.

Azpimarratzekoa da bi grabaketa hauendako, Larrasquet-ek jatorriko hitzak idatzi dituela diskoari lotutako fitxetan baita ere hark eginiko itzulpenak.

  • Transcription ou Traduction
    (Noms, profession du traducteur)

    Écrit et traduit par l’Abbé Larrasquet lui-même. Phonéticien, membre de la Société de linguistique de Paris, élève de l’Institut de Phonétique (Sorbonne).

  • Transkripzioa edo Itzulpena
    (Itzultzailearen deitura, lanbidea)

    Larrasquet Abadeak, fonetikalariak, Pariseko Linguistika Elkarteko kideak, Fonetika Institutuko (Sorbona) ikasleak berak idatzia eta itzulia.

  • Lehen kantu herrikoia (Etxahunena)

    I
    1. Agur, adichkidia, Jinkuak egün hun!
    2. Zer berri den erradazük, zük othoi Ziberun
    3. Ezagützen düzia, Barkochen, Etchahun?
    4. Holako koblakaririk ez ümen da ihun:
    5. Bijita juan neinte, ezpalitz hañ hurun.

    II
    1. Jauna, ezagützen dit Etchahun, Barcochen:
    2. Egün oroz nüzü hülantik ebilten.
    3. Bethi gazte ezin egonez, ari düzü zahartzen:
    4. Laur hogei urthik ditizü mündin igaraiten:
    5. Bersuetan ezta hambat orai oküpatzen.

  • Premier chant populaire (d’Etchahun)

    I
    1. Bonjour l’ami, que Dieu (te vous) donne bonjour !
    2. Quelle nouvelle il y a en Soule, dites-moi je vous prie.
    3. Connaissez-vous, à Barcus, Etchahun ?
    4. De barde de pareille sorte, il en est, dit-on, nulle part.
    5. J’irais en visite, s’il n’était pas si loin.

    II
    1. Monsieur, je connais Etchahun, à Barcus.
    2. Tous les jours je marche de près.
    3. De ne pouvoir rester toujours jeune, il se fait vieux;
    4. Ce sont les 80 ans qu’il passe au monde
    5. Dans les couplets il ne s’occupe plus guère maintenant.

  • 2. kantu herrikoia (egile ezezaguna)

    I
    1. Ürzo churia, ürzo churia,
    2. Eran izadak egia :
    3. Nurat unduan bidajez,
    4. Sunjatü gabe pasaje

    II
    1. Phartitü nintzan ene herritik,
    2. Españalatko deseñian :
    3. Heltü niz Arhansüsera,
    4. Ene plazerran galtzera.

  • 2e chant populaire (d’auteur inconnu)

    I
    1. Palombe blanche, palombe blanche,
    2. Dis-moi la vérité :
    3. Où allais tu par voyage,
    4. Sans réfléchir à passage ?

    II
    1. J’étais partie de mon pays,
    2. Dans le projet d’(aller) en Espagne
    3. Je suis parvenue à Arhansus,
    4. Pour perdre mes plaisirs.

 

Irudi gainean klikatu entzuteko

Dokumentu osoa Gallica-n ikus: [Archives de la parole]. , Sermon en basque souletin ; Le barde Etchahun et le barde Otchaldé : chant populaire [en] basque souletin ; Urzo churia : chant populaire [en] basque souletin / Hubert Pernot, éd. ; M. l'abbé Jean Larrasquet-Priora, chant 1927.


(1) Bilketan irakurtzeko ere, Pierre Topet Etxahuni buruz:

Bilaketa

Dokumentu bat bilatu

Artikulu bat bilatu

Gure hautaketa