[…] Maintenant, quels avantages peut présenter la publication de ces chansons basques ? […] je crains que le siècle actuel, habitué aux artifices de notre poésie et aux éclats de la musique moderne, ne trouve fades les naïfs accents de la muse des montagnes et les accords sans art de son pipeau rustique. Toutefois, au milieu de pensées communes, je dirais même triviales, il n’est pas rare de rencontrer des inspirations heureuses, des élans vraiment poétiques, qui, par la hardiesse, la vigueur, la richesse ou la grâce, peuvent soutenir la comparaison avec ce que les littérature grecque et latine nous ont laissé de plus parfait en ce genre. […]

 

1809an sortua Lyon hirian, Francisque Michel lehenik berezitu zen Erdi-Aroko eskuidatzien aurkitze eta argitaratzean. Horrela, 1837an Chanson de Roland obraren idazki zaharrena plazaratu zuen, Oxford Unibertsitatean aurkituta.
1839an, Bordeleko literatura fakultatean  atzerriko literatura irakasten du. 1847an, Histoire des races maudites de la France et de l’Espagne bere tesia publikatzen du, eta honen ondotik, gai desberdinak jorratuko ditu, hala nola Orriagako guduka, Bordeleko antzinako historia, Nafarroako erresuma, Agotak. Honela da Euskal Herriari interesatuko, eta bere hizkuntza eta kulturaz osoki maiteminduko.

Hainbat euskal obren zabaltzeari lotzen da, eta 1847an Oihenarten atsotitzak eta poesiak berargitaratzen ditu (lehen edizioa: 1657).
Irakurketa nasaietan 10 urte iraganik, baita gutun harremanetan eta ikerketa zuzenetan, « Le pays basque : sa population, sa langue, ses moeurs, sa littérature et sa musique » azterketa publikatzen du, sintesia lan nagusia eta hainbat euskal testuen argitaratzeko parada.

Francisque Michelek poesia herrikoia deitzen duenari –gaur egun ahozko literatura izenda genezake- interes handia, errespetua ere bai, erakusten dio. « Euskaldunen poesia herrikoia » deitutako XI. kapitulu famatuan, Euskaldunek jitez poesiara, bereziki inprobisatua,  ekarriak direla dio: « Irudimen bizikoa da jendalde hau, eta poesia asko maite du. Non nahi topatzen dituzu gizonak, artzain edo ofiziale izateaz gain, poeta inprobisatzaile direnak, eta usu gomit direnak edozein ospakizun edo familia besteetara, dela ezkontza, bataio, gertaldiari doakien kantuen botatzeko.” (214 orr.)

Francisque Michelen iduriko, bertsogintzarako dohain hori hizkuntzaren ezaugarrieri zor zaie, baita oso naturalki egiten den transmisio bati: « Euskal hizkuntzaren mekanismoak, bere alderantzikatzeek, bere gramatika hondarkiek, bereziki egokitzen dira bertsogintzari. Gertatzen bada gizon gazte bat, irudimen handikoa, aita bertsolaria eta ama lehengo kantuak errepikatzen usatua, segur kantuz hasiko dela bera ere. Ixtantean, bestalde deus ikasi gabe, bere baitarik ariko da kantu konposatzen, xori ttipiak bere aitak txitaldia zaintzen duelarik egiten duen xaramela errepikatzen duen moldean. » (217. Orr.)
Euskaldunentzat kantuak duen tokiaz oharturik, Francisque Michel lotzen da ederrenak iduritzen zaizkion kantu zahar edo berrien publikatzeari, galtzetik begiratzeko :

  • Euskarazko testua ikusi

    Publier les chansons basques

    « Maintenant, quels avantages peut présenter la publication de ces chansons basques ? […] je crains que le siècle actuel, habitué aux artifices de notre poésie et aux éclats de la musique moderne, ne trouve fades les naïfs accents de la muse des montagnes et les accords sans art de son pipeau rustique. Toutefois, au milieu de pensées communes, je dirais même triviales, il n’est pas rare de rencontrer des inspirations heureuses, des élans vraiment poétiques, qui, par la hardiesse, la vigueur, la richesse ou la grâce, peuvent soutenir la comparaison avec ce que les littérature grecque et latine nous ont laissé de plus parfait en ce genre. Aussi n’est-il pas juste de dire, comme l’a fait Nodier : « le basque et le bas-breton n’attendent que des poètes, car tous les instruments de la poésie sont prêts chez eux, comme ils l’étaient en Angleterre à l’avènement de Chaucer, en France à celui de Villon ».

    Francisque Michel, extrait de Le pays basque : sa population, sa langue, ses mœurs, sa littérature et sa musique, 1857, p. 221.

  • Voir le texte en français

    Euskal kantuak argitaratu

    « Orain, zein onura dakar euskal kantu hauen argitaratzeak? […] beldur naiz gaurko mende honek, gure poesiaren arteziari eta musika modernoari ohiturik, mendietako musaren doinu lañoak eta bere larre txistuaren nota xumeak oso hits kausi ditzan. Bizkitartean, pentsaketa arrunten artean, apalak ere erran nezake, noiztenka aurki daitezke inspirazio argitsuak, airatze zinez poetikoak. Eta hauen ausardiak, indarrak, oparotasun eta graziak, literatura greziar eta latinak utzi diguten obra perfektuenekin konparatzea jasaiten dute.
    Ondorioz, ez da zuzen, Nodier-k egin duen bezala, erratea : « Euskarak eta behe-bretoierak olerkariak baizik ez dituzte eskas, zeren poesiaren tresna guziak baitira haiengan, Ingalaterran ziren bezala Chaucer-en etorreran, eta Frantzian Villonenean. »

Francisque Michelek publikatzen dituen kantuak, anitz argitaratu gabekoak, sailkatzen ditu: kantu historikoak, politikoak, amodio edo erbeste kantuak, satirikoak, moralak…). Lehenik kantu zaharrenak agertzen ditu, hala nola Beotibarren gudua (Ikus artikulua Bilketa atarian) edo Atharratzeko ezkongaia.
Erran behar da, nahiz zorroztasun handiz aritu zen, testu horietan batzu faltsuzko kantu zaharrak zirela, Kantabriarren kantua edo Altabizkarko kantua agertu ziren bezala.

Bere garaian, jakintsu eta euskalzaleek « Le Pays basque… » liburua laudatu zuten, jakintza  handiko obra bezala. Lafitte kalonjeak berriz publikarazi zuen 1983an (Elkar argitaletxean, faksimile moduan, bere hitzaurrearekin), « horrelako obra garrantzitsua » berargitaratzeko beharra eta « dokumentazio hori oraino baliagarri zela euskal ikerketentzat » nabarmenduz. Alabainan, hainbat idazleek aitortu dute Francisque Micheli zor zioten guzia, hala nola A Campion, J. de Urquijo, G. Lacombe, Ph. Veyrin, Daranatz, E. Goyhenetche, L. Dassance, J. Haritschelhar, P. Lhande, G. Hérelle,…


Iturriak:
Le pays basque : sa population, sa langue, ses mœurs, sa littérature et sa musique,  Francisque Michel, Didot, 1857 (547 orr.).
Berargitalpena : Elkar 1983, Pierre Lafitteren sar-hitzarekin.
Francisque Michel Wikipedian
Joseba Aurkenerenaren artikulua : « Francisque-Michel euskalari frantsesa »


« Le pays basque : sa population, sa langue, ses mœurs, sa littérature et sa musique » Gallica-n numerizatua:

Bilaketa

Dokumentu bat bilatu

Artikulu bat bilatu

Testu hautatu guztiak

Testu hautatuak