Garaziko herria
benedika dadila
Euskarari eman dio
behar duen tornua.

Euskara jalgi hadi plazara!

Bertze jendek uste zuten
ezin eskriba zaitezen
orain dute frogatu enganatu zirela.

Euskara jalgi hadi mundura !

 

Linguae Vasconum primitiae

1545an Bernart Etxepare (~1470-~1560) apezak Linguæ Vasconum Primitiæ  [Euskaldunen hizkuntzaren hasikinak] argitaratzen du Bordelen. Historian euskaraz inprimatu den lehen liburua izan da. 16. mendean euskaraz inprimatutako obra literario bakarra da ere. Autoreak erlisionezko eta profano olerkiak biltzen ditu, euskaraz, bere hizkuntza “berze lengoajiak bezala hain eskribatzeko hon dela” erakusteko nahikeriarekin.

Bere lanaren helmen historikoaz ongi jabeturik, bildumaren azken bi olerkiak gai horri zuzentzen ditu : Kontrapas eta Sautrela euskarari egiten dituen odak dira.

Xabier Letek 60 hamarkadan musikan ezarri eta (Xabier Lete diskoan, Elkar, 1974), Kontrapas euskal literaturaran eta kantuan klasiko handi bat bilakatu da.

Debile principuin melior fortuna sequatur [Hasiera xume honek duela fortuna hobea]

 

Kontrapas   Contre-pas

Euskara jalgi hadi kanpora

 

Euskara, sors au dehors.

Garaziko herria
benedika dadila
Euskarari eman dio
behar duen tornua.

 

Que le pays de Cize
soit béni!
II a donné à l'euskara
le rang qu'il doit avoir.

Euskara jalgi hadi plazara

 

Euskara, sors sur la place.

Bertze jendek uste zuten
ezin eskriba zaitezen
orain dute frogatu
enganatu zirela.

 

Les autres peuples croyaient
qu'on ne pouvait pas l'écrire.
Maintenant l'expérience leur a prouvé
Qu'ils s'étaient trompés

Euskara jalgi hadi mundura

 

Euskara, Sors dans le monde

Lengoaietan ohi hintzen
estimatze gutxitan
orain aldiz hik behar duk
ohore orotan.

 

Parmi les langues, tu étais jadis
Tenu en piètre estime.
Maintenant, au contraire, tu dois être
Honoré partout.

Euskara habil mundu guztira

 

Euskara, Va-t'en dans le monde entier.

Bertzeak orok izan dira
bere goien gradura
orain hura iganen da
bertze ororen gainera.

 

Toutes les autres sont arrivées
À leur apogée.
Maintenant, il montera, lui,
Au-dessus de toutes les autres.

Euskara

 

Euskara!

Baskoak orok prezatzen
Euskara ez jakin arren
orok ikasiren dute
orain zer den Euskara.

 

Les Basques sont appréciés de tout le monde,
Bien qu'on ne connaisse pas l'euskara.
Tout le monde apprendra
Maintenant ce qu'est l'euskara.

Euskara

 

Euskara !

Oraindaino egon bahaiz
inprimatu gaberik
hi engoitik ibiliren
mundu guztietarik.

 

Si tu es resté jusqu'á présent
Sans être imprimé,
Désormais tu iras
Par l'univers.

Euskara

 

Euskara !

Ezein ere lengoajerik
ez frantsesa ez bertzerik
orain ez da edireten
Euskararen parerik.

 

Maintenant,
On ne trouve aucune langue,
Ni le français ni d’autres,
Égale à l'euskara.

Euskara jalgi hadi dantzara.

 

Euskara, Sors pour danser.

Bernart d’Etxepare, Linguæ Vasconum Primitiæ, 1545   Traduction de René Lafon (1951), Edition Euskaltzaindia, 1995

Gaur egun ez da  Linguae Vasconum primitiae obraz ale bat baizik gelditzen munduan gaindi, dakigunaz, eta unicum hau Frantziako liburutegi nagusian begiratua da. Liburu biziki arraro honek betidanik ikertzaileen eta hizkuntzalarien jakin mina piztu izan du ; justu azkenik japonierara itzulia izan da osoki (ikusi artikulua Bilketan).

kontrapas

Linguae Vasconum primitiae / per dominum Bernardum Dechepare, rectorem Sancti Michaelis veteris – Bibliothèque nationale de France - http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/btv1b8609513p

Bibliografia

Linguae Vasconum primitiae obrari buruzko zenbat idazlan

Xabier Leteren kantua

Bilaketa

Dokumentu bat bilatu

Artikulu bat bilatu

Testu hautatu guztiak

Testu hautatuak