Traité de Physiognomonie

Voir le document original sur le site Gallica

Ceci est lune transcription partielle d'un chapitre du "Recueil de recettes diverses, en basque, par Bidave" (FCB-117) détenu à la BnF.

Voir une présentation complète du manuscrit ici : http://www.bilketa.eus/fr/collections/notre-selection/1826-guerir-grace-au-romarin-aux-pierres-et-a-la-peau-de-serpent

La physionomie de l’homme ou ce que signifient les membres du corps humain

Gizonaren fisonomia. Gizonaren gorputz adarrek zer adierazten duten

Guiçonaren fisionomia. Guiconaren corpitceco membreq cer significacen dien

1er chapitre : Des cheveux

Lehen kapitulua: biloez (Lehen capitulia bilhouez)

- Norq ere beitutu buroco bilhouan lein eta mehax naturalqui dira loxor baquesco indarrez guti manco umil gaiça.

  • Nork ere baititu buruko biloak leun eta mehe naturalki dira lasai, baketsu indarrez guti maingu umil gaitza.
  • Ceux qui ont les cheveux lisses et fins sont naturellement tranquilles, paisibles, de peu de force, manchots et très humbles.

- Norq ere beitu bilhoua azcar eta uçur eta labur marcacen du azcar direla eta segur coraious; halacouaq ohy dirade inquiet geçurty inganaçale bena fortuna labori eta houn.

- ...

- Norc ere beitu gorrail eta osoqui gorri halacouaq dira berthoutous baqueequo leial eta discret costuma hounetaco bena desgratia hanitcen daco suiet.

- ...

2e chapitre : De la coiffure

Bigarren kapitulua: orrazkeraz (Biguerren capitulias guiconaren eta emastiaren belarras)

- Nourq ere beitu bellarra gora liberal dira halacouaq bere adisquiden eta eçagunentaco aleguera eta berthuxu eta enthelege houna.

  • Nork ere baitu orrazkera gora: liberal dira halakoak beren adiskideekin eta ezagunendako alegera eta bertutetsu eta entelegu onekoak.
  • Ceux qui ont la coiffure haute : ceux-là sont libéraux avec leurs amis et joyeux avec ceux qu’ils connaissent, vertueux et de bonne intelligence.

- ...

- Norq ere beitu bellarra biribil saihetxetan bilho guti engenu hounetaco dira entheleguia clar coraious eta bihoztoy eta attrebitu eta gaiça ederretarat cudicious eta ohore goxe.

- ...

3e chapitre : Des sourcils

Hirugarren kapitulua: Bekainez (Hirour guerren capitulias bethezpalez)

- Nourq ere beitu bethezpalaq arcu eta ussu erabilten gora behera significatcendu superbious coraious uanglorios atrebitu abil eta curaios.

  • Nork ere baititu bekainak arku eta usu erabiltzen gora behera adierazten du biziki kuraios, glorioso, ausarta, abil eta kurios.
  • Celui qui a les sourcils arqués qui les utilise souvent de haut en bas signifie très courageux, glorieux, intrépide, habile et curieux.

- Norq ere beitu behera edo eguiten norbaitequi minço denian edo ihouri so eguiten dienian edo ohouri so eguiten dienian seinalacenduque malecious eta traidore gueçurti abaricios aouher beno segret.

- ...

4e chapitre : Des yeux

Laugarren kapitulua : Begiez (Laur guerren capitulia)

- Norq ere beitu beguiac handi eta guiçen eta çabal idequiten naturalqui auher dira atrebitu segret imbidious çoinlecutan halcor memoria flacu gaiça guti jaquin cudicios eta senoria handi.

  • Nork ere baititu begiak handi eta gizen eta zabal irekitzen naturalki hauek dira ausart, isil, bekaizti, zein lekutan ahalkor, memoria flako, gauza gutxi jakin kurios eta larderia handikoa.
  • Ceux qui ont les yeux grands, gras et s’ouvrant naturellement largement, ceux-là sont intrépides, secrets, ambitieux, envieux, parfois honteux], à la mémoire faible, peu curieux de savoir des choses, d’une grande autorité

- Norq ere beguiac goihera beitutu bista labur du engenu gutitaco eta indiscret bena ahalcor eta liberal eta concencia houn.

- ...

5e chapitre : Du nez

Bosgarren kapitulua: Sudurraz (Bost guerren articulias sudurraz)

- Sudurra nourq ere luçaran eta mehax atrebitu dira cargutan dirien gaicaz arrancuraxu comberticen ais nourat nahy.

  • Sudurra nork ere luzaran eta mehe, ausartak dira, karguetan diren gauzez arranguratsu, konbertitzen aise norat nahi.
  • Ceux qui ont le nez long et fin sont intrépides, responsables des choses qui sont à leur charge, faciles à convertir dans le sens que l’on souhaite.

- Norq ere beitu sudurra luce eta gora punta aphal çuhur dira eta seignet leial eta cerbuçu eguile.

- Sudurra labur diena loxor eta flacu da.

- ...

6e chapitre : De la bouche

seigarren kapitulua: Ahoaz (Seiguerren capitulias ahouaz)

- Ahoua norq ere beitu handy eta gora naturalky ahalque gabe dira atrebitu mardailler dragon abaricious guerlaren adisquide.

- Norq ere beitu ahoua chipi banoezco dira manxo modest leial segret eta ahalcor.

- Norq ere beitu haxa gaisto seinalacen du guibela gastaturiq diela halacouaq ohy dira beno discret sinhexcor eta enthelegu guti.

  • Nork ere baitu behakoa gaiztoa adierazten du gibela gastaturik duela; Halakoak ohi dira aski isil, sineskor, eta entelegu gutikoak
  • Ceux qui ont le regard mauvais : signifie qu’ils ont le foie gâté. Ceux-là sont généralement assez discrets, crédules et de peu d’intelligence.

- …

7e chapitre : Des dents

Zazpigarren kapitulua : Hortzez (çazpy guerren capitulias hortcez)

- Norq ere beitu horçaq chehe eta flacu exerciouetan clar eta labur naturalqui loxor dira, segret, manxo, fidel cambiacor eta bicia labur.

- Norq ere beitutu horçaq okher eta desigoual bataq handy bestiaq chipi engenous dira bolontrus bigilant bena inbidious eta adenat.

- Norq ere beititu hortzaq lodi eta çabal simple ohy dira eta guiçartacun guty.

  • Nork ere baititu hortzak lodi eta zabal sinple ohi dira eta gizatasun gutikoa
  • Ceux qui ont les dents grosses et larges sont généralement simples et de peu d’humanité.

- …

8e chapitre : De la langue

Zortzigarren kapitulu: Mihiaz (çortcy guerren capitulia mihiaz)

- Norq ere mihia minçaçera prest bariable dira gaicetan eta indiscret.

  • Nork ere mihia mintzatzera prest aldakor dira gauzetan eta begiluze
  • Ceux qui ont la langue prête à parler sont variables sur les choses et indiscrets

- Norq ere beitu mihia minçaçera berantcor bano dira eta inconstant bena baquezco.

- ...

9e chapitre : De la parole

Bereratzigarren kapitulua : Mintzoaz (Bederaçu guerren capitulia minçouaz)

- Norq ere beitu minçoua lody apurtobat naturalqui atrebitu eta azcar xuperbious dragon eta coleriq.

- Nourq ere beitu minçoua mehe edo flacu.

- Norq ere beitu minçoua clar eta onsa despeditcen eta sonu houna discret dira eta eguiazco ingenous eta glorious.

  • Nork ere baitu mintzoa argi eta ontsa despeditzen eta soinu ona, isilak dira eta egiazki burutsu eta lorios
  • Ceux qui ont la parole claire, qu’il envoi bien et ont un son clair, sont discrets et véritablement ingénieux et glorieux.

- ...

10e chapitre : Des doigts

Hamargarren kapitulua: Erhiez (Capitulu hamar guerrena erriez)

- Norq ere beitu errioy eta carcaça handiriq eguiten naturalqui sinple dira bano nequi ez hambat segret.

- Norq ere erri guti eguiten beitu edo berant jaquinxu segret leia eta engenu hounetaco.

- Norq ere aiza erry, eguiten beitu eta buria erriarequin ocquercen edo ahoua edo ezpanaq falxu dira arrogant traidore airous eta sinhexcor.

11e chapitre : Du menton

Hamaikagarren kapitulua: Kokotsaz (Hamec gueren capituliaz bidarraz)

- Norq ere beitu bidarra guicen eta haraguixu baquezco dira segret leial eta engenu guti.

  • Nork ere baitu kokotsa gizen eta haragitsu baketsu dira, isil, leial eta engainu gutxi.
  • Ceux qui ont le menton gras et charnu sont secrets, loyaux et peu trompeurs.

- Norq ere beitu bidarra corotz eta apurbat haraguixu engenouhounetaco dira bihotz handitaco eta pensamentu gora.

- ...

12e chapitre: De la pilosité dorsale

Hamabigarren kapitulua : Bizkarreko biloaz (Hamabi guerren capitulia biscarreco bilhouez)

- Norq ere beitutu biscarreco bilhouac onsa composaturiq naturalecaz borthiz dira eta conditione houn eta bero dira çoin haborocointan luxurious bethi bihostoy.

  • Nork ere baititu bizkarreko biloak ontsa konposaturik naturaz bortitz eta egoera onekoa eta bero dira zein kasutan luxu zale, beti bihoztun
  • Ceux qui ont les poils du dos bien composés sont d’un naturel violent et de bonne condition et chaud, parfois aimant le luxe et toujours courageux.

- emazte coinec ere beitu bilho guti eta cahu ahouaren ingurunetan complexione houna die beldurti eta ahalcor manxo baquezco eta obedient.

13e chapitre : Du visage

Hamairugarren kapîtulua: Bagitarteko fisonomiaz (Hamahirour guerren capitulia beguitharteco fisionomias)

- Norq ere beitu beguithartia gorana eta guicen umilky loxor dira alaguera liberal segret bena memoria flacu eta importun presonitu.

- Norq ere beitu beguitartia ahul trabailari dira eta constant airous eta pietatous eta enthelegu hounetaco.

- ...

14e chapitre : Des oreilles

Hamalaugarren kapitulua: Belarriez (Hamalau guerren capiltulia belharriez)

- Norq ere belariaq handi eta guicen eta mouldegaitz naturalki simple dira aurher eta ingenu guti memoria gaisto capabletarçun guti.

  • Nork ere belarriak handi eta gizen eta gaziki moldatuak naturalki sinple dira, alfer eta jenio gutxi, memoria gaixtoa, gaitasun gutxi.
  • Ceux qui ont les oreilles grandes, grasses et mal formées sont naturellement simples, paresseux, de peu de malice, de mauvaise mémoire et de peu de capacité.

- Norq ere beitutu beharriaq chipi eta mehax engenou hounetaco dira enthelegu da prudent eta segret baquezco onest chahu eta ahalcor.

- ...

15e chapitre : De la Tête

Hamabostgarren kapitulua: Buruaz (Hamabost guerren capituliaz buriaz)

- Norq ere beitu buria handi eta biribil naturalky discret dira iaquinxu segret leial ingenous trabailaçale bena cambiacor.

  • Nork ere baitu burua handi eta biribil naturalki diskretu dira, jakintsu, sekretu, leial, burutsu, langile, baina aldakor
  • Ceux qui ont la tête grande et ronde sont naturellement discrets, savants, secrets, loyaux, ingénieux, travailleur mais changeants.

- Norq ere beitu buria luce eta beguithartia handi ordenarity campo sinple dira malecios vano imbidios eta mardailer eta berri carreiary.

- ...

16e chapitre : Du cou

Hamaseigarren kapitulua: Lepoaz (Hamasey guerren capituliaz lepouaz)

- Norq ere beitu lepoua chouri naturalqui loxor dira.

- Norq ere beitu lepoua mehe eta ahul loxor dira flacu bihotzes khambiacor eta sinhexcor.

- ...

17e chapitre : Des épaules

Hamazazpigarren kapitulua : Espaldez (Hamaçazpy guerren capituliaz espaldez)

- Norq ere beititu espaldac mehar eta ahul eta chipy naturalky loxor dira baquezco eta trabaillu gutitaco.

  • Nork ere baititu espaldak mehe eta ahul eta txiki naturalki lasaiak dira, baketsuak eta lan gutxietakoak.
  • Ceux qui ont les épaules maigres et fragiles et petites sont naturellement tranquilles, paisibles et travaillant peu.

- Norq ere beitu espaldac lody eta çabal azcar dira eta trabaillari handy hanitz sofriçale abaricious leial eta baquezco.

- ...

18e chapitre : Des bras

Hemezortzigarren kapitulua: Besoez (Hamaçortçy guerren capitulia besouac)

- Norq ere beitutu besouac hain luce bera cu dagouela esquiac belaunetara helcen badutu naturalki liberal dira superbious atrebitu buurpensamant aphal eta manaçale handi.

- Norq ere beitutu besouac labur copritzari daucon beno ingrat dira superbious atrebitu armen adisquide eta ororequi atcamantaqua.

- ...

19e chapitre : Des mains

Hemeretzigarren kapitulua: Eskuez (Hemereçu guerren capitulia esquiez)

- Norq ere beitutu esquiac luce eta ahul naturalqui enthelegu hanicetaco dira memoria flacu leial baquezco cerbutchu eguile discret eta tratu houna.

  • Nork ere baititu eskuak luze eta ahul naturalki entelegu anitzetakoak dira memoria flako, leial, baketsu, zerbitzu egile, diskret eta tratu ona.
  • Ceux qui ont les mains longues et fragiles sont naturellement de grande intelligence mémoire faible, loyaux, paisibles, rendant service, discret et de bon traitement.

- Norq ere beitutu esquiac labur eu lodi simple dirá eta nano engenu luce eta trabaillary handy.

- Norq ere beitutu eger eta erhiaq eta bilhouac labur luxurious dira bano eta gueçurty.

20e chapitre : De la poitrine

Hogeigarren kapitulua : bularrez (Hoguei guerren capitulia boulharrez)

- Norq ere beitutu boulharaq lody eta gora naturalqui azcar dira atrebitu superbious tirano diligent eta cudicious.

- Norq ere beitutu boulharaq erdian lody engenous handitaco dira enthelegu laster conseillu hounetaco jaquinxu eta heina luce.

- Norq ere beitutu boulharraq eger eta abil dira liberal cerbutchu eguile luxurios coraious eta kambiacor.

- ...

21e chapitre : Du ventre

Hogeitabatgarren kapitulua: Sabelaz (Hoguei eta bat guerren capitulia sabelaz)

- Norq ere beitu sabela biribil naturalqui edale houn dira jale ez hambat berant orhiçale clinat gaisto bena leial eta coraious.

  • Nork ere baitu sabela biribil naturalki edale on dira, jale ez hainbat, berant ohezale, klinat gaizto baina leial eta kuraios
  • Ceux qui ont le ventre rond sont naturellement de bons buveurs, pas aussi bon mangeurs que cela, se couchant tard de mauvais [?], mais loyaux et courageux.

22e chapitre : De la chair du corps

Hogeitabigarren kapitulua: Gorputzeko haragiaz (Hoguei eta biguerren capituliaz corpitceco araguias)

- Norq ere beitu copitceco araguia bera naturalci flacu bihotcez bena enthelegu houna memoria guti eta fortuna gabe.

- Norq ere beitu araguia gogor azcar date atrebitu superbious eta fortuna guty.

- Norq ere beitu corpiceco araguia chouri eta guicen ahalcor beldurty eta arrancuratu bero gaitzcetan.

- ...

23e chapitre: Des côtes

Hogeitahirugarren kapitulua : Saihets hezurrez (Hoguei eta hirour guerren capitulia saihez eçurrez)

- Norq ere beitutu saihez eçurrac lodi eta haraguixu naturalky ascar dira furious apitobat erhoche eta hour gile da bere tarcutieti firious eguiten beitira ceren turburatcen beitira eta simple aguitcen.

- Norq ere beitu saihez eçurra mehax chipi eta ahul bihotcac flacu dutie eta berac jaquinxu eta trabaillary char.

  • Nork ere baititu saihets hezurrak mehe, txipi eta ahul, bihotza ahul dute eta berak jakintsu eta langile txar.
  • Ceux qui ont les côtes fines, petites et fragiles ont le cœur fragile et ceux-là sont savants et mauvais travailleurs.

- …

24e chapitre : Des fesses

Hogeitalaugarren kapitulua : Azpi-buruaz (Hogueieta laur gueren capituliaz aspi burias)

- Norq ere beititu aspy buriac handy eta bilho hanitz naturalky luxurious dira eta ez hambat honest.

  • Nork ere baititu azpi-buruak handi eta bilo anitz naturalki luxu zale dira eta ez hainbat zintzo.
  • Ceux qui ont les fesses grosses et avec beaucoup de poils sont naturellement aimant le luxe et pas si honnêtes.

- Norc ere beitutu lis eta bilho guty camporaco altian eta aspiac mehax onest dira eta cenable.

- Norq ere beitutu azpiac araguixu eta guicen naturalky ascar dira arogant eta superbious.

26e chapitre : Des genoux

Hogeitaseigarren kapitulua : Belaunez (Hoguei eta sey gueren capitulia belhanez)

- Norq ere beititu belana guicen naturalki loxor dira bano trabaillari gaisto bena liberal.

- Norq ere beitutu ahul azcar dira coraious segret eta bideeguile handy.

  • Nork ere baititu [belaunak] ahul azkar dira, kuraios, isil eta bidegile handi.
  • Ceux qui ont [les genoux] fragiles sont rapides, courageux, secrets et grands voyageurs.

27e chapitre : Des jambes

Hogeitazazpiugarren kapitulua : Zangoez (Hoguei eta caspy gueren capitulia çancouez)

- Norq ere beitutu çancoua lodi eta guicen naturalky segur dira azcar ingenious eta arraçonable.

 

Recherche

Rechercher un document

Rechercher un article