2026-05-18T00:27:05Zhttps://www.bilketa.eus/in/rest/oaioai:www.bilketa.eus:ark:/27020/Lapurdum-1878ALL2025-03-17T18:10:19Z https://www.bilketa.eus/ark:/27020/Lapurdum-1878Orpustan, Jean-Baptiste (1934-....)IKER, Lapurdum 18782010-09-01Literatura gaskoinean bezalatsu, alegia sartu zen euskal literaturan Mogeltarrekin, XVIII-garren mendeko azken urtetan : Juan Antonio Moguel-en Peru Abarca-k (1802) badaduka alegia luze bat, eta haren iloba Vizentak argitaratzen ditu 1804-an Ipui Onak, bere 50 alegia hitz laxoz, eta osabaren 8 neurthitzetan. Lehenago ere alegia zenbait agertzen da euskal literaturan, hala nola Tartas-en Onsa hilceco bidia-n(1666). Iturburua, orduan, Aro Zaharreko alegialarietan dute. XVIII-garren men-detik hunarati aldiz, ala Espainian (Iriarte, Samaniego) ala Frantzian (Florian), La Fontaine-en XII alegia liburuetan.Hedadura handia hartzen du gero euskal alegiak alde orotan, XIX-garren mendetik (Zabala, Itumaga, Archu, Goyhetche, Zalduby...) XX-garreneraino (Diba ürrart, Otsobi, Léon Léon...). Moldeak eta egiturak, erakaspenak ere, alda daitezke idazle bakoitzaren gogo-gostuen arabera. Erakaspenetako baliatzearen ondorioa da, segurki, euskal alegiak ukan duen arrakastaren arrazoin ageri bat ; hizkuntzako eta neurthitzen jokoek badagite bertze bat. Urrunago dukegu, bizkitartean, euskal alegiak hartu duen hedaduraren erroa : alegia gehienek aipatzen dituzten atsotitz edo erran zaharretan, dakigularik euskal literaturaren hastapenetik, XVI-gar-ren mendean (1596) liburuetan sartu baino lehen ere, zer lekua ukan duten Euskal-Herriko jendearen kulturan.https://journals.openedition.org/lapurdum/1878https://journals.openedition.org/lapurdum/pdf/1878vignette : https://www.bilketa.eus/in/rest/Thumb/image?id=ark:/27020/Lapurdum-1878&mat=articleNumfrehttps://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0/littérature basqueLa Fontaine Jean de (1621-1695)fableMoguel Urquiza Juan Antonio (1745-1804)Iriarte Tomás de (1750-1791)Samaniego Félix Maria de (1745-1801)Zabala Juan Mateo de ( 1777-1840)Iturriaga Agustín Pascual de (1778-1851)Uriarte (1812-1869)Azcue Eusebio María de (1813-1873)Archu Jean-BaptisteLéon LéonMoulier Jules ‘Oxobi’ (1888-1958)La fable dans la littérature basque